Derivaten zijn afgeleide financiële producten. De waarde van een derivaat is afhankelijk van de prijsontwikkeling van de onderliggende waarde. Deze onderliggende waarden zijn (andere) vermogenstitels- zoals aandelen, obligaties, vastgoed of een vreemde valuta.

Particulieren beleggen het veelal in de volgende soorten derivaten, welke hieronder kort worden aangehaald met enkele specifieke kenmerken.

Opties

Een optie is het recht om binnen een vastgestelde tijd een bepaalde onderliggende waarde (bijv. aandelen) tegen een vastgestelde prijs te kopen of te verkopen.

Het is te vergelijken met een optie op een woning: de aspirant-koper heeft de optie om het huis te kopen tegen een bepaalde prijs vóór een bepaalde datum. Wil hij de woning, dan moet de verkoper de woning leveren tegen de overeengekomen prijs.

Voor een optie (het recht om te kopen) wordt een bedrag betaald. Maakt de aspirant-koper geen gebruik van de optie, dan hoeft de verkoper niet te leveren, maar heeft wel de prijs ontvangen van de optie.

Er zijn 2 soorten opties; de Calloptie en de Putoptie:

Calloptie

• De koper heeft het recht om de onderliggende waarden (stukken) te kopen tegen de vastgestelde prijs vóór een vastgestelde datum.
• De verkoper (de schrijver) heeft de plicht om bij uitoefenen (de houder van de optie maakt gebruik van zijn recht om te kopen) de onderliggende stukken te leveren tegen de vastgestelde prijs.

Putoptie

• De koper heeft het recht om de onderliggende stukken te verkopen tegen een vastgestelde waarde vóór een vastgestelde datum.
• De verkoper van een putoptie heeft de plicht om bij uitoefening de onderliggende stukken te kopen tegen de vastgestelde prijs.

Er kan gehandeld worden in deze opties, omdat deze een bepaalde onderliggende waarde vertegenwoordigen. Je kunt een put- of calloptie dus kopen of verkopen (schrijven) en zo krijgt de optie een bepaalde marktwaarde.

Enkele korte voorbeelden:

• Bij het kopen van een calloptie, ga je ervan uit, dat het onderliggende stuk in prijs zal stijgen. Stijgt deze waarde (stuk), dan heeft de koper het recht om deze te kopen tegen een lagere prijs, dan de werkelijke waarde. Een optie heeft wel een bepaalde prijs (kostprijs). Bij een putoptie ga je uit van een daling van de waarde van het onderliggende stuk.
• Bij het verkopen van een calloptie, heeft de verkoper van de optie al een prijs ontvangen van de koper van de optie (kostprijs). De verkoper moet dan wel de onderliggende waarde leveren tegen de afgesproken prijs indien de koper van de optie zijn recht wil uitoefenen. Een verkoper van een calloptie gaat dan ook uit van een waardedaling van het onderliggende stuk. Bij het verkopen van een putoptie gaat de schrijver (verkoper) uit van een waarde stijging.

Futures

Futures zijn termijncontracten en lijken op opties, maar het gaat in grotere hoeveelheden onderliggende stukken (waarden). Deze koop je nu al, maar hoef je pas af te nemen in de toekomst en te betalen op een bepaald moment in de toekomst. Je hebt de verplichting om af te nemen, maar kunt de future ook verkopen.

Omdat het een (grote) verplichting betreft dient er een soort garantiedepot (marginverplichting) te zijn. Het saldo in dit 'depot' dient gelijk te blijven. Dagelijks worden winsten en verliezen verrekend en worden tekorten of overschotten verrekend met een geldrekening, gekoppeld aan het depot.

Schrijvers (verkopers) van een future profiteren van een waardedaling van de onderliggende waarde (of index) en de kopers profiteren van een koersstijging van de onderliggende waarde.

Warrants

Warrants zijn vergelijkbaar met opties. Een optie is het recht om binnen een vastgestelde tijd een bepaalde onderliggende waarde tegen een vastgestelde prijs te kopen of te verkopen.

Het grote verschil is echter dat warrants worden uitgegeven door een financiële instelling- een bank of effectenhuis en zo via de prospectus zelf voorwaarden kunnen stellen.

Het is risicovoller dan opties, omdat het maar de vraag is of de verkopende instelling zijn verplichtingen kan nakomen.