Het is voor de gemiddelde belegger duidelijk dat het beleggen in aandelen meer risico's met zich mee brengt dan bijvoorbeeld sparen. Maar hoe zit het met de verschillen van risico's en rendementen tussen aandelen onderling? In het voorbeeld uit een voorgaand artikel met het beleggen van € 1000 werd het u makkelijk gemaakt. U kon kiezen uit twee mogelijkheden waarvan zowel de kans op als de omvang van winst en verlies van te voren waren vastgesteld.
Nu weet u uit de praktijk dat dergelijke heldere keuzemogelijkheden in de echte wereld niet aan u worden voorgelegd. Als ik bijvoorbeeld in aandeel X wil beleggen: wie zegt mij dan een verdeling van de kansen op winst en verlies? U raadt het al, dit zult u zelf moeten vaststellen. En daar komt deskundigheid bij kijken.

In het vorige artikel werd gesteld dat rendement en risico in logisch verband met elkaar staan. Is het verwachte rendement hoger, dan zal het risico op koersdalingen ook hoger zijn. In feite betekent dit dat voor aandelen met een gemiddeld hoog rendement op lange termijn de gemiddelde volatiliteit - oftewel de bewegelijkheid van de koers - op lange ook hoog is. Immers, een hoge volatiliteit geeft een hoog risico aan. U kunt hogere winsten halen, maar ook tegen hogere verliezen aanlopen.

Tijd om het model te toetsen aan resultaten in de praktijk.
In onderstaande grafiek zijn voor 14 Nederlandse aandelen het gemiddelde maandelijkse rendement in de periode 1994 tot en met 2004 uitgezet tegen de volatiliteit. De volatiliteit is berekend door middel van de standaarddeviatie: de gemiddelde afwijking van de maandelijkse rendementen ten opzichte van het gemiddelde rendement.

Om het begrip standaarddeviatie of afwijking meer bij u te laten leven, ziet u onderstaand de rendementsverdeling voor de aandelen CSM en Getronics. Hierin kunt u duidelijk zien dat het maandelijks rendement van CSM in een smalle bandbreedte verkeert. De voorspelbaarheid van het maandelijks rendement op basis van de historische gegevens is dus groot. Voor Getronics geldt het tegenovergestelde. De maandelijkse rendementen lopen sterk uiteen: van grote verliezen tot grote winsten. De volatiliteit van de koersen van dit aandeel is groot.

Voor de oplettende lezer zal het duidelijk zijn dat de rendementen en afwijkingen van het gemiddelde van de aandelen in de bovenste grafiek niet in lijn liggen met de risico-rendementscurve uit het vorige artikel. Hoe valt dit te verklaren?

Ten eerste omdat de standaarddeviatie van rendementen die achteraf wordt bepaald niet hetzelfde is als het risico, alhoewel deze twee zaken natuurlijk wel in relatie tot elkaar staan. Immers, als de standaarddeviatie 0 is, dan is er geen spreiding in de rendementen. De koers stijgt als het ware langs een rechte lijn.
Maar wil dit zeggen dat dit voor toekomstige rendementen ook geldt? Niet dus, deze garantie kan niemand u geven. En dat geeft precies het begrip risico aan. Risico staat voor de inschatting van de koersontwikkeling vooraf en komt dus per definitie niet overeen met de feitelijke koersontwikkeling.

Ten tweede maakt de grafiek ons duidelijk dat de risicoperceptie van mensen niet overeen hoeft te komen met wat je op basis van de harde gegevens zou verwachten. Onwetendheid van beleggers speelt hierbij een grote rol.
Om een voorbeeld te geven: Getronics wordt over het algemeen nog steeds beschouwd als een groeiaandeel. De sector waarin het bedrijf opereert - de IT-sector - is innovatief van aard. De standaarddeviatie van de rendementen van het aandeel (de afwijking van het gemiddelde rendement) ligt hiermee in lijn. Maar kijken we naar het gemiddeld maandelijks rendement over de 11-jaarsperiode 1994-2005, dan valt op dat deze aanzienlijk lager ligt dan dat van Heijmans, dat als een conservatief waardeaandeel wordt beschouwd. Dit laastste aandeel opereert in de bouwsector, een sector die als weinig innovatief wordt beschouwd.
Kijken we naar fundamentele groei van het bedrijf - dus niet de groei van de koers op de beurs, maar de groei van de prestaties van het bedrijf - dan is het hogere rendement van Heijmans volledig terecht: Het NAIC/WT-model geeft een historische jaarlijkse groei van de winst per aandeel voor dit aandeel van 13,4% eind 2006 tegenover een groei van 3,1% voor Getronics. De historische jaarlijkse groei van de omzet per aandeel voor Heijmans bedraagt 5,2% tegenover 4,9% voor Getronics. Kortom de lage waardering van Heijmans ten opzichte van Getronics is al jarenlang onterecht.

Dit laatste voorbeeld geeft aan dat er veel onwetendheid of in ieder geval scheefheid in de waardering van aandelen bestaat. En dus ook dat er altijd genoeg kansen liggen in de markt. Ik raad u van harte aan u voordeel mee te doen. Bijvoorbeeld door het gebruik van het model op deze site. Maar u kunt natuurlijk ook verder zoeken. Het belangrijkste is dat u beseft dat u risico's kunt beperken zonder teveel op rendement in te leveren en dat u de balans tussen deze variabelen zelf kunt bepalen. U zit zelf aan de knoppen! En dat u beseft dat iedere belofte op 'superrendementen' zonder significante risico's loze beloften zijn. Het zal u een hoop ellende schelen.