Met de cursus basisbegrippen kunt u stap voor stap kennis maken met de basisbegrippen uit de financiele wereld. In deel 5 van de cursus basisbegrippen zullen wij u meer vertellen over opties.

Een optie is een overeenkomst tussen twee partijen: de koper en de verkoper (schrijver). Overigens is er geen rechtstreekse overeenkomst: tussen koper en verkoper zit de organisatie die de afwikkeling (clearing) garandeert. Door alle genoteerde opties op hoofdkenmerken te standaardiseren is het mogelijk de optie zelf te verhandelen. Deze handel vindt plaats op de beursvloer van de Optiebeurs, waar vraag en aanbod bij elkaar komen en waar - voorlopig nog via het 'open outcry' systeem - een openbare prijs tot stand komt.

Het schema laat de verschillende situaties zien bij callopties en putpties.

De koper van een calloptie krijgt het recht om de onderliggende waarde, bijvoorbeeld aandelen, tegen een vooraf vastgestelde prijs te kopen. Als de koers van de aandelen stijgt, wordt dit recht meer waard en zal de calloptie in premie stijgen. callopties kunnen daardoor worden gebruikt om in te spelen op koersstijging. Het voordeel is, dat voor een optie niet de volledige waarde van de onderliggende aandelen hoeft te worden betaald, maar slechts een gedeelte daarvan in de vorm van de optiepremie. Als de koers van de onderliggende waarde daalt, daalt ook de premie van de calloptie. De verkoper van een calloptie heeft een leveringsplicht. Wil de koper zijn recht uitoefenen, dan moet de verkoper leveren tegen de vooraf afgesproken uitoefenprijs. De schrijver ontvangt de premie die de koper voor de optie heeft betaald. De schrijver hoopt op een daling van de koers. Dan hoeft hij geen verplichting na te komen en kan hij de ontvangen premie beschouwen als extra inkomen. De koper van een putoptie heeft het recht om de onderliggende waarde tegen een vooraf vastgestelde prijs te verkopen. Dit recht wordt meer waard als de koers van de onderliggende aandelen daalt. putopties worden gebruikt om in te spelen op een koersdaling. De verkoper van een putoptie heeft een afnameplicht. Wil de tegenpartij zijn kooprecht uitoefenen dan moet verkoper tegen de vooraf vastgestelde prijs de aandelen afnemen. De verkoper ontvangt voor die afnameplicht een premie. Hij hoopt op een stijging van de koers. Hij hoeft dan niet af te nemen omdat de koper van de put zich niet bij hem zal melden. Die kan immers op de beurs een betere koers kan krijgen dan de uitoefenprijs van de optie.

Producten

Het overgrote deel van de omzet op de Amsterdamse Optiebeurs komt tot stand in aandelenopties en indexopties. Een aandelenoptie heeft altijd betrekking op honderd aandelen. De koper van een calloptie Philips krijgt dus het recht om honderd aandelen Philips tegen een vooraf afgesproken prijs te kopen. De koper van een putoptie mag honderd aandelen per contract tegen een vooraf afgesproken prijs verkopen. Beleggers kunnen kiezen uit Nederlandse aandelenfondsen, voornamelijk de meest verhandelde fondsen op de Amsterdamse Effectenbeurs. De meest actieve aandelenoptiefondsen zijn achtereenvolgens ABN AMRO, Philips, Koninklijke Olie, Unilever, Ahold, ING en Hoogovens. Bij de indexproducten zijn opties en futures op de AEX-index veruit het meest verhandeld. Met een omzetbijdrage van zo'n 29% vormen deze producten het 'vlaggeschip' van de Optiebeurs. Met opties op de AEX-index kunnen beleggers inspelen op een beweging van de markt als geheel of kunnen bestaande aandelenportefeuilles worden afgedekt tegen de gevolgen van koersdaling. Naast opties en futures, worden op de Optiebeurs ook warrants verhandeld op verschillende onderliggende waarden. Warrants lijken veel op opties, maar kunnen door beleggers alleen worden gekocht en niet geschreven. Vaak worden warrants uitgegeven door grote banken of effectenhuizen om beleggers de mogelijkheid te bieden in te spelen op actuele ontwikkelingen en mee te profiteren van ontwikkelingen in fondsen op buitenlandse beurzen die normaal gesproken buiten hun bereik liggen. Omdat de samenstelling en de voorwaarden van een warrant door de uitgevende instelling worden bepaald, kunnen zeer creatieve financiële producten worden gecreëerd. Bij het kopen van warrants is het zaak om de voorwaarden zeer goed te kennen!

De handelaren

De Floor Broker voert voor rekening van anderen orders uit op de beurs, maar hij kan ook handelen voor eigen rekening. De Off-Floor Trader handelt uitsluitend voor eigen rekening. Zijn orders moet hij laten uitvoeren door een Floor Broker. De Market Maker neemt een sleutelpositie in op de vloer. Hij handelt uitsluitend voor eigen risico. Het is zijn taak ervoor te zorgen dat er voor de aan hem toegewezen optieklasse, vaak meer dan één, steeds een doorlopende markt bestaat. Dat doet hij door koop- en verkoopprijzen af te geven waartegen hij verplicht is te handelen. Uit het verschil tussen deze bied- en laatkoersen, de zogeheten spread, betaalt hij onder meer de verschuldigde transactiekosten aan de beurs. Zodra hij opties koopt of verkoopt zonder tegelijkertijd een tegengestelde transactie te hebben afgesloten, loopt hij koersrisico. Om te voorkomen dat zijn positie nog meer uit balans raakt zal de marketmaker zijn prijzen aan die kant verhogen en de prijzen aan de andere kant verlagen. De prijs van de onderliggende waarde en dus ook die van de optie schommelt immers in de loop van de dag. Elke handelaar op de beurs heeft een clearing contract met een zogeheten Clearing Member. Daarin machtigt hij de Clearing Member om alle transacties die hij heeft gedaan voor zijn rekening en risico af te wikkelen. De Clearing Members staan ervoor garant dat de marktpartijen hun verplichtingen nakomen.

Een order

Een cliënt die nooit eerder opties heeft gekocht of verkocht, zal in een gesprek met zijn bank of commissionair eerst voorgelicht worden over de verschillende mogelijkheden die de Optiebeurs heeft te bieden. Hij ontvangt het 'Officieel Bericht' van de beurs en de 'Optie-overeenkomst'. Door het tekenen van deze overeenkomst geeft de cliënt te kennen op de hoogte te zijn van de risico's die aan het beleggen in opties zijn verbonden. Bank of commissionair geeft de order door aan de Floor Broker op de beursvloer. Daarbij kan het gaan om een bestensorder (wordt uitgevoerd tegen de op dat moment geldende prijs) of een gelimiteerde order (de klant heeft een maximum- of minimumprijs opgegeven). Als de bank geen eigen Floor Brokers in dienst heeft, wordt een zogeheten Indepedent Floor Broker ingeschakeld. Hij moet proberen de order tegen een zo gunstig mogelijke prijs uit te voeren. De tegenpartij van de Floor Broker kan een andere Floor Broker zijn die voor zijn klant een tegengestelde order moet uitvoeren. Maar het is ook denkbaar dat de tegenpartij wordt gevonden in het Order- Book. Dit laatste is een systeem - beheerd door de Order Book Official, een employé van de Optiebeurs - waarin nog niet uitgevoerde gelimiteerde opdrachten worden bewaard. Liggen er geen orders in het boek - of liggen de prijzen zover uit elkaar dat er geen spontane handel mogelijk is- dan is de Market Maker de aangewezen tegenpartij. De prijs komt tot stand door luidkeels loven en bieden ('open outcry'). Is een prijs afgesproken, dan vullen beide partijen een ticket in: de transactie is een feit. Na controle door de afdeling Trade Matching, wordt een zogenoemd 'Matched Trade Advise' uitgebracht, het definitieve bewijs dat de order tot stand is gekomen.

Koersinformatie

Optiekoersen staan dagelijks op de beurspagina van de dagbladen. Ook Teletekst vermeldt ze met 15 minuten vertraging. Op deze site en op de Euronext-site vindt u optiekoersen met 15 minuten vertraging. Veel online beleggingssystemen stellen de gebruiker in staat om één voor één realtime optiekoersen op te vragen.